Gösterge – Gösterge Çeşitleri – Gösterge Türleri Dil ve Anlatım


Kendi dışındaki başka bir kavramı düşündüren, onun yerini alabilen kelime, nesne, görünüş ve olgulara gösterge denir. Bayraklar, resimler, flamalar, levhalar, sözcükler gösterge kategorisindedir. Kırmızı gül sevginin göstergesiyken güvercin özgürlüğün göstergesidir. Anıtkabir dendiğinde insanların aklına bina değil Atatürk gelir. Her gösterge iki unsurdan oluşur:

A) Gösteren: Bir nesne ya da eylemin ses ya da harfle ifade edilmesidir. Örneğin o-k-u-l harfleriyle yazdığımız “okul” bir kurumun gösterenidir. Bunu seslendirdiğimizde ise göstereni sesli ifade etmiş oluruz.

B) Gösterilen: Ses ya da harfle ifade edilen nesnenin, olgu ya da durumun zihinde oluşturduğu kavrama genel kavram, tasarı ve görüntüdür. Örneğin “o-k-u-l” göstereni, duyulduğunda ya da okunduğunda zihinde eğitim-öğretim kurumu tasarımını canlandırır. Başlıca gösterge çeşitleri şunlardır.

1. Sosyal Gösterge (Toplumsal Gösterge):

Günlük hayatta düzeni sağlamak amaçlıdır. Trafik ışıkları, giyim kuşam, alyans, görgü kuralları birer sosyal göstergedir.

2. Doğal Gösterge:

Doğada kendiliğinden oluşur. Çiçeklerin açması ilkbaharın geldiğinin göstergesi, buzulların kopması küresel ısınmanın göstergesidir.

3. Dil Göstergesi:

Dilin kullanıldığı her türlü iletişimi kapsar. İnsanların birbirleriyle konuşması bir dil göstergesine örnektir. Sözcükler harflerden oluşur ve bir araya gelen bu harfler bir gösterge olarak kullanılır. T-e-l-e-v-i-z-y-o-n, a-y-a-k-k-a-b-ı, t-e-l-e-f-o-n harflerinden oluşan bütünler varlıkların kendileri değil göstergeleridir. Dil göstergeleri zaman içinde değişiklik gösterebilir. “Kangı” kelimesi zamanla “hangi” kelimesine; “edgü” kelimesi “iyi” kelimesine; “kulgak”, “kulak” şekline; “kadgu”, “kaygu” şekline dönüşmüştür.

Göstergeler pek çok kelime için nedensiz olmakla birlikte yansıma kelimeler ses ilişkisiyle oluştuğundan bu göstergeler bir nedene bağlı olarak oluşur. Şırıl şırıl öbeği suyun çıkardığı ses sonucu oluşmuştur. Bunun gibi patlamak, çıkırtı, tükürmek, havlamak gibi kelimeler de ortaya çıkışı bir nedene bağlı olan kelimeler de ortaya çıkışı bir nedene bağlı olan kelimelerdir.

Gösterge niteliğindeki kelimelerin dizilişinde bir çizgisellik vardır. Bu düzen olmasaydı göstergelerin karşıladığı kavramlar anlaşılmaz ya da anlaşılırdı. Kitap kelimesi k-i-t-a-p şeklinde değil de k-a-t-i-p ya da p-a-t-i-k düzeninde dizildiğinde ortaya başka göstergeler çıkmaktadır. Göstergeler dilin kurallarına uygun biçimde oluşturulmalıdır. Örneğin “Ceren yarın Ankara’ya gitti.” cümlesi dil kurallarına uygun olmadığından mantıklı bir anlam ifade etmemektedir.

4. Dil Dışı Göstergeler

a) Belirti: İletişim amacı taşınmayan, doğal ve kendiliğinden oluşan göstergelerdir. Örneğin bir insanın benzinin sararması, hasta olabileceğinin belirtisiyken; güneşin doğması, gündüzün başladığının belirtisidir.

b) Belirtke: Bilgi aktarma, iletişim kurma gibi belli bir amaç doğrultusunda kullanılan göstergedir. Yaya geçidi, ilk yardım fişekleri, deniz feneri birer belirtke örneğidir.

c) Görsel Gösterge (İkon): Gösterenle gösterilen arasındaki benzerlik ilişkisinden yararlanan göstergelerdir. Dil kullanılmadan araçlar vasıtasıyla bilgi aktarmada kullanılır. Şemalar, krokiler fotoğraflar, resimler, heykeller birer ikondur.

d) Simge: gösterilen ile gösterenin özdeşleştiği işaretlerdir. İnsanlarının uzlaşmasına bağlı olarak soyut bir gönderiyi ifade eder. Terazi tutan kadın heykeli, adaletin; bayraklar, ülkelerin bağımsızlığının; bir okla vurulmuş kalp resmi, aşkın birer simgesidir.

Kaynak: www.edebiyatkitabi.net – tarafından – Açık Lise ve Liseler İçin Türk Edebiyatı ile Dil ve Anlatım Konularının anlatıldığı muhtelif YGS ve LYS Edebiyat Kitapları ile yine muhtelif 9,10,11,12. Sınıf Türk Edebiyatı – Dil ve Anlatım kitaplarından alınan bilgilerden derlenerek oluşturulmuştur.

Bu yazı şimdiye kadar: 337 Kez görüntülendi





Bir Yorum : “Gösterge – Gösterge Çeşitleri – Gösterge Türleri Dil ve Anlatım”

  1. taha hakkı yılmaz diyor ki:

    güzel işime yaradı

Yorum yaz